Cây lê 'leo đồi', mang no ấm về Tân Phong

LAI CHÂU - Hơn một thập kỷ từ ngày được đưa vào trồng thử nghiệm, lê VH6 đã phủ xanh nhiều sườn đồi ở phường Tân Phong, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân vùng cao.

Lê VH6 leo đất dốc

Những ngày đầu tháng 6, khu vườn lê của gia đình ông Ma Cang Dinh ở tổ dân phố Sáy San 1, phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu bước vào vụ thu hoạch.

Giữa triền đồi xanh mướt, hơn 100 cây lê VH6 đang trĩu quả. Dưới những tán lá phủ kín sườn dốc, từng tốp người chia nhau thu hái, lựa quả rồi đóng thùng để kịp giao cho thương lái. Những quả lê căng tròn, lớp vỏ xanh vàng nằm đầy trong các sọt nhựa đặt dọc lối vào.

Ông Ma Cang Dinh dự định sẽ mở rộng thêm 1ha lê trong thời gian tới. Ảnh: Đức Bình.

Gần 10 năm trước, diện tích gần 3.900m² này chủ yếu trồng ngô và sắn. Đất dốc, năng suất thấp, mỗi năm thu nhập chẳng được bao nhiêu. Năm 2017, gia đình ông Dinh được hỗ trợ cây giống lê từ chương trình phát triển cây ăn quả ôn đới của tỉnh Lai Châu. Khi ấy, nhiều người trong vùng còn dè dặt bởi lê là cây trồng mới, phải mất nhiều năm chăm sóc mới cho thu hoạch.

"Tôi nghĩ nếu không mạnh dạn chuyển đổi thì vẫn quanh quẩn với cây ngô, cây sắn thôi. Được Nhà nước hỗ trợ giống nên gia đình quyết định trồng thử", ông Dinh nhớ lại.

Những ngày đầu, gia đình ông phải học từ cách đào hố, bón phân đến tạo tán, tất cả đều được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn. Không ít lần cây lê bị sâu bệnh hoặc phát triển chậm, ông lại tìm đến cán bộ khuyến nông để hỏi kinh nghiệm.

Theo ông Dinh, cây lê không quá khó chăm sóc nhưng đòi hỏi người trồng phải theo dõi sát từng giai đoạn sinh trưởng. Tháng 1 và tháng 2 hàng năm là thời điểm tỉa cành, tạo tán. Sau khi cây đậu quả vào khoảng tháng 4, những quả nhỏ hoặc phát triển không đồng đều tiếp tục được tỉa bỏ để tập trung dinh dưỡng cho quả chính. Nguồn phân bón chủ yếu là phân chuồng ủ hoai mục. Trước thời điểm thu hoạch, gia đình bổ sung thêm kali và lân để nâng cao chất lượng quả.

Những cành lê trĩu quả. Ảnh: Bảo Thắng.

Sau ba năm chăm sóc, năm 2020, vườn lê bắt đầu cho thu bói. Sản lượng ban đầu chỉ hơn 10kg/cây, càng về sau cây cho năng suất càng cao, đến nay đã đạt hơn 30kg/cây. Năm 2025, bình quân mỗi cây mang lại nguồn thu khoảng 1 triệu đồng, giá bán dao động từ 25.000 - 30.000 đồng/kg.

"Nhìn cây sai quả, mình có thêm động lực chăm sóc. So với trước đây trồng ngô, sắn thì hiệu quả kinh tế từ cây lê cao hơn rất nhiều", ông Dinh phấn khởi.

Không chỉ gia đình ông Dinh, nhiều hộ dân ở khu vực Sáy San trước đây cũng mạnh dạn chuyển đổi đất sản xuất kém hiệu quả sang trồng lê. Hiện toàn vùng xã Nùng Nàng cũ (nay thuộc Phường Tân Phong) đã hình thành khoảng 64ha lê tập trung.

Tổ hợp tác trồng lê VietGAP

Cây lê VH6 được đưa vào trồng thử nghiệm tại Lai Châu từ năm 2012 thông qua các mô hình được hỗ trợ bởi Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lai Châu (cũ). Ban đầu diện tích chỉ khoảng 2,2ha, kết quả cho thấy cây trồng này phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng vùng cao.

Mô hình trồng và chăm sóc lê theo hướng hữu cơ của phường Tân Phong. Ảnh: Đức Bình.

Ưu điểm của lê VH6 là sinh trưởng khỏe, dễ chăm sóc, thời gian kiến thiết cơ bản khoảng 4 - 5 năm. Quả chín sớm vào cuối tháng 6, có vị ngọt thanh, ít chát, được thị trường đón nhận.

Nhờ hiệu quả kinh tế cao, diện tích lê liên tục được mở rộng. Nhiều hộ dân đã chủ động mua thêm giống để phát triển sản xuất. Tại khu vực bản Giang Ma (xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu), cây lê cũng phát triển mạnh. Hiện địa phương có hơn 116ha cây ăn quả ôn đới, trong đó diện tích đã cho thu hoạch khoảng 96ha, sản lượng ước đạt 780 tấn/năm.

Ông Nguyễn Văn Biển, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Kỹ thuật nông nghiệp tỉnh Lai Châu cho biết, trong giai đoạn đầu triển khai, các hộ tham gia được hỗ trợ 100% cây giống. Tùy từng chương trình, người dân còn được hỗ trợ từ 50 - 100% phân bón trong năm đầu và tiếp tục được hỗ trợ một phần ở những năm tiếp theo.

Tỉnh Lai Châu cũng đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa như Nghị quyết số 13/2019/NQ-HĐND về khuyến khích liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; Nghị quyết số 07 về phát triển nông nghiệp hàng hóa tập trung giai đoạn 2021 - 2025. Thông qua các chính sách này, người dân được hỗ trợ giống, vật tư, tập huấn kỹ thuật và xây dựng các mô hình sản xuất tập trung.

Cán bộ Hội Nông dân phường Tân Phong kiểm tra vườn lê. Ảnh: Bảo Thắng.

"Điều quan trọng nhất là giúp người dân thay đổi phương thức canh tác. Khi nắm vững kỹ thuật chăm sóc, cây cho năng suất ổn định hơn, chất lượng quả tốt hơn và giá trị kinh tế được nâng lên", ông Biển nói.

Cùng với mở rộng diện tích, những năm gần đây, các địa phương đã bắt đầu chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm. Tháng 5/2024, Tổ hợp tác trồng lê VietGAP Nùng Nàng (phường Tân Phong) được thành lập. Đầu năm 2025, mô hình chăm sóc cây lê theo hướng VietGAP tiếp tục được triển khai với sự tham gia của 8 hộ dân trên diện tích 2,5ha.

Các hộ được hướng dẫn kỹ thuật bón phân cân đối, tạo tán, tỉa quả, ghi chép nhật ký sản xuất và áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh an toàn. Sau 6 tháng thực hiện mô hình, nhiều vườn lê sinh trưởng tốt, lá xanh dày hơn, tỷ lệ đậu quả cao hơn. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, năng suất trung bình đạt khoảng 30kg/cây. Trọng lượng quả phổ biến từ 180 - 250g, khoảng 10% số quả đạt trên 300g. Chất lượng quả đồng đều hơn, mẫu mã đẹp hơn, có khả năng cạnh tranh tốt trên thị trường.

Những vườn lê phủ kín triền đồi ở tổ dân phố Sáy San. Ảnh: Đức Bình.

Cùng với việc nâng cao chất lượng quả lê, phường Tân Phong cũng đang từng bước phát triển du lịch trải nghiệm gắn với vùng trồng.

Đầu tháng 6 vừa qua, lãnh đạo UBND phường cùng các phòng chuyên môn, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường và các đơn vị liên quan đã trực tiếp kiểm tra vùng trồng lê để chuẩn bị cho Ngày hội hái lê phường Tân Phong năm 2026.

Tại các vườn lê ở khu vực Sáy San, đoàn công tác khảo sát cảnh quan, độ chín của quả, điều kiện chăm sóc cũng như hệ thống giao thông kết nối tới các điểm tham quan. Nhiều nội dung liên quan đến công tác tổ chức ngày hội cũng được trao đổi với các hộ dân và cán bộ tổ dân phố.

Địa phương dự kiến lựa chọn khu vực trung tâm vùng trồng làm sân khấu chính, đồng thời xây dựng các không gian trải nghiệm hái lê, quảng bá nông sản địa phương và giới thiệu các sản phẩm OCOP. Các phương án kết nối tiêu thụ sản phẩm, đón khách tham quan và xây dựng điểm check-in trong vườn lê cũng đang được nghiên cứu. Theo lãnh đạo địa phương, mục tiêu không chỉ bán được nhiều quả hơn mà còn từng bước đưa vùng lê trở thành điểm đến trải nghiệm của du khách mỗi mùa thu hoạch.

Ông Hoàng Văn Sinh, Trưởng phòng Kinh tế phường Tân Phong cho biết, cây lê hiện là một trong những cây ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao tại địa phương.

"Những diện tích đất dốc trước đây hiệu quả thấp nay đã được chuyển đổi sang cây ăn quả. Không chỉ giúp nâng cao thu nhập, cây lê còn góp phần thay đổi tập quán sản xuất của người dân", ông Sinh nói. Theo ông Sinh, địa phương đang định hướng phát triển vùng lê theo hướng tập trung gắn với tiêu chuẩn chất lượng và từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Đức Bình - Bảo Thắng