Chè Shan tuyết Mẫu Sơn chờ cơ hội ra thế giới

Lạng Sơn - Chè Shan tuyết Mẫu Sơn đang đứng trước cơ hội hoàn thiện chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, từng bước hướng tới xuất khẩu.

Đặc sản quý chưa phát huy hết giá trị

Giữa những dãy núi quanh năm mây phủ của Mẫu Sơn, những cây chè Shan tuyết cổ thụ vẫn âm thầm sinh trưởng qua hàng trăm năm. Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và thổ nhưỡng đặc trưng của vùng núi cao, chè Shan tuyết Mẫu Sơn có hương vị riêng, trở thành một trong những đặc sản quý của Lạng Sơn.

Hiện khu vực Mẫu Sơn gồm các xã Mẫu Sơn, Công Sơn và Ba Sơn còn lưu giữ trên 10 ha chè Shan tuyết, trong đó nhiều cây có tuổi đời từ 100 đến 300 năm. Riêng xã Ba Sơn có 12 cây được công nhận Cây Di sản Việt Nam từ năm 2023, còn xã Công Sơn có thêm 99 cây được công nhận trong năm 2024. Đây là nguồn tài nguyên quý, tạo nền tảng để phát triển sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Những cây chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi là nguồn tài nguyên quý để phát triển sản phẩm đặc trưng của Mẫu Sơn. Ảnh: Hoàng Nghĩa.

Tuy nhiên, trong nhiều năm, tiềm năng ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng. Phần lớn diện tích chè mọc phân tán trong rừng, người dân chủ yếu thu hái theo kinh nghiệm hoặc sử dụng trong gia đình. Thiếu vùng nguyên liệu tập trung, quy trình chế biến còn thủ công và liên kết sản xuất chưa chặt chẽ khiến chè Shan tuyết chưa trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao.

Một số hợp tác xã đã bước đầu thu mua nguyên liệu, chế biến sản phẩm, song quy mô còn nhỏ. Bài toán về vùng nguyên liệu, thương hiệu và đầu ra vẫn là những nút thắt cần được tháo gỡ nếu muốn đưa chè Shan tuyết trở thành sản phẩm chủ lực của vùng Mẫu Sơn.

Hoàn thiện chuỗi giá trị để nâng tầm sản phẩm

Từ thực tế trên, định hướng của tỉnh không còn dừng ở việc bảo tồn nguồn gen mà chuyển sang phát triển chè Shan tuyết theo chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu, chế biến đến xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lạng Sơn Nguyễn Hữu Chiến cho biết, UBND tỉnh đã giao Sở chủ trì, phối hợp với các địa phương rà soát, thống kê hiện trạng cây chè Shan tuyết về diện tích, số lượng và phân bố nhằm làm cơ sở xây dựng định hướng bảo tồn và phát triển cây chè Shan tuyết phù hợp với điều kiện sinh thái, gắn với chế biến, xây dựng sản phẩm OCOP và tiêu thụ sản phẩm.

Đồng thời, hướng dẫn quy trình nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hái, chế biến theo hướng an toàn, hữu cơ; quản lý, khai thác và bảo vệ cây chè Shan tuyết trong rừng đặc dụng, rừng phòng hộ theo đúng quy định của pháp luật.

Việc rà soát hiện trạng được kỳ vọng tạo nền tảng cho quá trình nâng tầm thương hiệu chè Shan tuyết Mẫu Sơn. Ảnh: Vy Hoa.

Song song với đó, UBND tỉnh cũng giao Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục triển khai Đề tài "Nghiên cứu bảo tồn và phát triển chè Shan Mẫu Sơn". Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tỉnh sẽ tuyển chọn cây đầu dòng, phục tráng nguồn gen, xây dựng mô hình nhân giống, chuyển giao công nghệ chế biến, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc, tạo nền tảng nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên trường quốc tế.

Mở rộng thị trường từ du lịch đến xuất khẩu

Bên cạnh việc hoàn thiện vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất, mở rộng thị trường được xác định là khâu then chốt để nâng cao giá trị cây chè Shan tuyết.

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Công Thương sẽ hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu, đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối hiện đại và các sàn thương mại điện tử. Các hợp tác xã, doanh nghiệp được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường ngoài tỉnh và từng bước hướng tới xuất khẩu đối với các dòng chè chất lượng cao.

Ở lĩnh vực du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao nghiên cứu xây dựng các sản phẩm trải nghiệm gắn với chè Shan tuyết như tham quan vùng chè cổ thụ, thu hái, chế biến và thưởng trà. Việc kết hợp giữa cảnh quan Mẫu Sơn, văn hóa đồng bào Dao và sản phẩm chè đặc sản được kỳ vọng sẽ góp phần quảng bá hình ảnh chè Shan tuyết Mẫu Sơn.

Các xã Mẫu Sơn, Công Sơn và Ba Sơn tiếp tục tuyên truyền người dân bảo vệ cây chè cổ thụ, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào chăm sóc, thu hái, chế biến; phối hợp với hợp tác xã, doanh nghiệp hình thành vùng nguyên liệu ổn định gắn với các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp của tỉnh.

Ông Dương Trồng Mình, Phó Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn, cho biết: "Trước đây, người dân chủ yếu để chè Shan tuyết phát triển tự nhiên, thu hái nhỏ lẻ nên giá trị chưa cao. Địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát diện tích, tuyên truyền người dân bảo vệ những cây chè cổ thụ, đồng thời khuyến khích mở rộng vùng nguyên liệu. Khi có doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết thu mua ổn định, người dân sẽ yên tâm đầu tư chăm sóc, từng bước đưa chè Shan tuyết trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương".

Khi hình thành vùng nguyên liệu ổn định, người dân sẽ có điều kiện đầu tư chăm sóc và nâng cao giá trị cây chè Shan tuyết. Ảnh: Hoàng Nghĩa.

Theo UBND tỉnh Lạng Sơn, mục tiêu đặt ra không chỉ là gìn giữ những cây chè Shan tuyết cổ thụ mà còn biến nguồn tài nguyên bản địa này thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao. Khi vùng nguyên liệu, quy trình chế biến, thương hiệu và thị trường được hoàn thiện, chè Shan tuyết Mẫu Sơn sẽ có thêm cơ hội vươn ra những thị trường lớn, từng bước hướng tới xuất khẩu và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Từ một đặc sản chủ yếu được gìn giữ trong rừng, chè Shan tuyết Mẫu Sơn đang có thêm cơ hội phát triển theo hướng bài bản. Khi vùng nguyên liệu, thương hiệu và thị trường được hình thành đồng bộ, sản phẩm không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen quý mà còn có thể trở thành nông sản giá trị cao, mang thương hiệu riêng của Lạng Sơn trên thị trường trong nước và quốc tế.

Hoàng Nghĩa