Chuẩn hóa vùng bưởi để xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc

BẮC NINH - Nghị định thư Việt Nam - Trung Quốc mở cơ hội xuất khẩu bưởi, đồng thời đặt ra yêu cầu chặt chẽ về vùng trồng, sinh vật gây hại và truy xuất nguồn gốc.

Ngày 15/4/2026, Việt Nam và Trung Quốc ký Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và quả chanh xuất khẩu. Đây là dấu mốc quan trọng mở cơ hội đưa bưởi Việt Nam vào thị trường Trung Quốc theo đường chính ngạch. Đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tổ chức sản xuất, quản lý vùng trồng, kiểm soát sinh vật gây hại, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Trước cơ hội này, tỉnh Bắc Ninh định hướng phát triển các vùng bưởi đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, từng bước nâng cao giá trị và xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Trọng tâm là quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát sinh vật gây hại, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc.

Diện tích bưởi tại Bắc Ninh đạt 5.200ha, sản lượng 47.000 tấn. Ảnh: Phạm Minh.

Siết quản lý từ vùng trồng

Theo Nghị định thư, vùng trồng và cơ sở đóng gói bưởi xuất khẩu sang Trung Quốc phải được đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt trước khi xuất khẩu.

Các vùng trồng phải được quản lý chặt chẽ, người dân tuân thủ quy trình sản xuất và ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất để bảo đảm khả năng truy xuất. Đồng thời, vùng trồng phải áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) hoặc tương đương, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), giám sát và kiểm soát các sinh vật gây hại mà phía Trung Quốc quan tâm.

Theo ông Vũ Trí Đồng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bắc Ninh, để xuất khẩu bưởi sang thị trường Trung Quốc, các vùng trồng phải tuân thủ đầy đủ quy định trong Nghị định thư, trong đó đặc biệt chú trọng biện pháp bao trái nhằm kiểm soát ruồi vàng gây hại.

“Các vùng trồng phải áp dụng các quy định tại Nghị định thư và thực hiện bao trái trước thu hoạch 60 ngày để kiểm soát tốt nhất đối với ruồi vàng gây hại”, ông Đồng cho biết.

Bên cạnh bao trái, vùng trồng cần đặt bẫy để theo dõi ruồi đục quả, thường xuyên điều tra đồng ruộng và chủ động áp dụng các biện pháp phòng trừ phù hợp. Việc kiểm soát sinh vật gây hại cần được thực hiện xuyên suốt vụ sản xuất thay vì chỉ tập trung trước thời điểm thu hoạch.

Đây cũng là yêu cầu có ý nghĩa đối với việc nâng cao chất lượng quả. Bao trái giúp hạn chế nguy cơ nhiễm sinh vật gây hại, góp phần tạo sản phẩm có mẫu mã đồng đều.

Kiểm soát chặt từ vườn đến cơ sở đóng gói

Kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật là một trong những nhiệm vụ quan trọng để duy trì thị trường xuất khẩu. Người sản xuất phải sử dụng thuốc đúng quy định, đúng đối tượng, đúng liều lượng và tuân thủ thời gian cách ly. Toàn bộ quá trình sử dụng thuốc tại vùng bưởi phục vụ xuất khẩu cần được ghi chép trong nhật ký sản xuất, tạo cơ sở kiểm soát dư lượng và truy xuất nguồn gốc.

Bẫy pheromone kiểm soát ruồi vàng gây hại vùng bưởi xuất khẩu. Ảnh: Phạm Minh.

Cùng với đó, cần tăng cường các biện pháp sinh học, canh tác, sử dụng bẫy, bao trái và quản lý dịch hại tổng hợp để giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học. Đây không chỉ là yêu cầu để đáp ứng thị trường Trung Quốc mà còn là hướng xây dựng vùng bưởi an toàn, bền vững.

Đối với cơ sở đóng gói, quả bưởi phải được phân loại, làm sạch, loại bỏ quả bị bệnh, nhiễm sinh vật gây hại, thối hỏng hoặc biến dạng. Cành, lá, đất và tàn dư thực vật cũng phải được loại bỏ. Các cơ sở đóng gói cần xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng từ khi tiếp nhận nguyên liệu đến khi hoàn thành lô hàng.

Mỗi lô bưởi xuất khẩu phải có khả năng truy xuất về vùng trồng và cơ sở đóng gói. Vì vậy, việc liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp cần được thực hiện ngay từ đầu vụ.

Doanh nghiệp cần tham gia tổ chức vùng nguyên liệu, thống nhất yêu cầu về giống, quy trình chăm sóc, tiêu chuẩn chất lượng, thời điểm thu hoạch và quy cách đóng gói. Hợp tác xã đóng vai trò tổ chức sản xuất, hướng dẫn và giám sát các hộ thành viên thực hiện thống nhất quy trình.

Cách làm này giúp hạn chế tình trạng sản xuất theo phong trào, tránh việc đến khi thu hoạch mới tìm đầu ra. Khi có vùng nguyên liệu ổn định, doanh nghiệp có thể chủ động kế hoạch thu mua, sơ chế, đóng gói và xuất khẩu.

Theo ông Vũ Trí Đồng, thời gian tới, tỉnh Bắc Ninh định hướng rà soát các vùng bưởi có tiềm năng, lựa chọn vùng đủ điều kiện xây dựng vùng sản xuất phục vụ xuất khẩu, tập trung tại các xã Lục Ngạn, phường Phượng Sơn và phường Chũ. Đồng thời hoàn thiện hồ sơ, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, tăng cường giám sát sinh vật gây hại, hướng dẫn người dân bao trái, đặt bẫy ruồi đục quả và ghi chép đầy đủ hồ sơ sản xuất.

Việc kiểm tra, giám sát phải được duy trì cả sau khi vùng trồng và cơ sở đóng gói được phê duyệt. Không để xảy ra tình trạng “đạt chuẩn để được cấp mã số nhưng không duy trì chuẩn trong sản xuất”. Đây là điều kiện quyết định để bưởi Bắc Ninh không chỉ xuất khẩu được những lô hàng đầu tiên mà còn duy trì thị trường Trung Quốc ổn định, lâu dài.

Phạm Minh