ĐBSCL mở rộng vùng nguyên liệu khóm MD2 phục vụ xuất khẩu

Chuyển đổi từ giống khóm truyền thống sang khóm MD2 chất lượng cao gắn với chuỗi giá trị và bao tiêu sản phẩm đang mở hướng đi bền vững, giúp nông dân tăng thu nhập.

Ưu điểm vượt trội, tiềm năng rộng mở

Khóm MD2 (hay còn gọi là khóm mật) có hương vị thơm ngon, độ đường cao, thịt trái màu vàng tươi đẹp mắt, đặc biệt không bị rát lưỡi khi ăn. Đối với khóm xuất khẩu, giống khóm MD2 chiếm tỷ trọng chủ lực, được người tiêu dùng tại các thị trường khó tính ưa chuộng.

Hiện giá trị thương mại của khóm MD2 trên thế giới đạt hàng chục tỷ USD. Những quốc gia hàng đầu về xuất khẩu khóm như Costa Rica, Philippines hay Đài Loan từ lâu đã định hình vùng trồng chuyên canh quy mô lớn. Trong khi đó, tiềm năng xuất khẩu khóm của Việt Nam vẫn còn rất rộng, mở ra cơ hội cho các tỉnh vùng ĐBSCL khai thác và bứt phá.

Ứng dụng hệ thống tưới tự động và công nghệ số trong chăm sóc, quản lý vùng nguyên liệu khóm MD2 chất lượng cao tại TP Cần Thơ. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.

Nắm bắt xu hướng đó, từ năm 2018, Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang ở TP Cần Thơ đã  bắt đầu đưa giống khóm MD2 về trồng thử nghiệm tại các vùng đất phèn, đất xám đặc trưng của vùng ĐBSCL như Cần Thơ, An Giang và Đồng Tháp.

Qua quá trình theo dõi, các kỹ sư nông nghiệp ghi nhận giống khóm này sinh trưởng rất tốt, thích nghi cao với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu địa phương. So với giống khóm Queen vốn gắn bó lâu đời với người dân miền Tây, khóm MD2 thể hiện rõ những ưu thế vượt trội về năng suất lẫn chất lượng thương phẩm. Trọng lượng trái trung bình của khóm MD2 khi thu hoạch đạt từ 1,5 - 2kg/trái, gấp đôi so với khóm Queen. Năng suất đạt từ 80 - 90 tấn/ha/vụ, chu kỳ canh tác mỗi vụ kéo dài khoảng 30 tháng.

Quan trọng hơn hết, trái khóm MD2 có hình dáng cân đối, mắt nông, vỏ mỏng, rất phù hợp với quy trình chế biến công nghiệp đóng hộp, sấy khô cũng như đáp ứng thị hiếu tiêu dùng trái cây tươi trên thế giới. Hiện các sản phẩm khóm MD2 của doanh nghiệp đã xuất khẩu thành công sang các thị trường khó tính như Châu Âu, Mỹ, Canada, Trung Đông và nhiều quốc gia Châu Á.

Đến nay, tổng diện tích khóm MD2 mà Westfood đã triển khai liên kết và tự phát triển tại ĐBSCL đã vượt mốc 300 ha. Theo ông Trần Bá Sơn, Giám đốc vùng nguyên liệu của Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang, nhu cầu nguyên liệu của nhà máy chế biến rất lớn. Doanh nghiệp đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ mở rộng vùng nguyên liệu khóm MD2 lên khoảng 1.000 ha để đảm bảo nguồn cung cho các đơn hàng xuất khẩu dài hạn.

Vùng trồng khóm MD2 tập trung phát triển xanh tốt nhờ tuân thủ quy trình canh tác hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đã chủ động phối hợp cùng doanh nghiệp tiến hành rà soát, đánh giá lại các vùng trồng khóm hiện hữu. Thành phố xác định rõ định hướng phát triển vùng trồng khóm tập trung quy mô 5.500 ha, trong đó giữ ổn định 3.500 ha khóm Queen và quy hoạch mới 2.000 ha khóm MD2.

Các địa phương có tiềm năng thổ nhưỡng phù hợp như Long Hưng, Mỹ Tú, Tân Phước Hưng, Phụng Hiệp, Xà Phiên, Hỏa Lựu… đang được tập trung hỗ trợ, hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn. Việc chuyển dịch từ giống khóm truyền thống đang bị thoái hóa, nhiễm bệnh sang khóm MD2 không chỉ là giải pháp kỹ thuật đơn thuần mà còn là bước chuyển đổi tư duy sản xuất nông nghiệp hàng hóa hiện đại.

Thực tế cho thấy, nhiều vùng trồng khóm Queen truyền thống hiện đang đối mặt với bệnh vàng lá, thoái hóa giống nghiêm trọng, khiến tỷ lệ thiệt hại lên tới 50 - 60%, kéo năng suất và chất lượng trái giảm sâu. Việc đưa giống khóm MD2 kháng bệnh tốt, năng suất cao vào thay thế chính là giải pháp căn cơ để vực dậy ngành hàng nông sản chủ lực này.

Gắn kết chặt chẽ cùng nông dân

Để nông dân yên tâm chuyển đổi cây trồng và đồng hành lâu dài cùng doanh nghiệp, bài toán cốt lõi là phải tạo được niềm tin thông qua chính sách bao tiêu sản phẩm minh bạch và chia sẻ rủi ro.

Ông Trần Bá Sơn, Giám đốc vùng nguyên liệu của Công ty cổ phần Westfood Hậu Giang cho biết, Công ty đã ký hợp đồng bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho các hộ dân ở ĐBSCL tham gia mô hình liên kết với bảng giá được phân loại cụ thể, rõ ràng. Cụ thể, khóm MD2 loại I (trọng lượng từ 1,2kg/trái trở lên) được thu mua với giá 8.000 đồng/kg, loại II (từ 600gram đến dưới 1,2kg/trái) giá 7.000 đồng/kg và loại III (từ 300gram đến dưới 600gram/trái) giá 3.000 đồng/kg.

Trái khóm MD2 có trọng lượng vượt trội, mẫu mã đẹp và chất lượng đồng đều, mang lại thu nhập cao cho nông dân. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.

Sự rõ ràng trong khâu bao tiêu sản phẩm cùng mức giá thu mua ổn định đã mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho người trồng. Ông Lê Văn Của ở xã Vĩnh Viễn (TP Cần Thơ) có 22 ha khóm MD2 đang trong giai đoạn thu hoạch chia sẻ: “Chi phí đầu tư ban đầu cho mỗi hecta khóm MD2 bao gồm giống, phân bón, hệ thống tưới và công chăm sóc khoảng hơn 200 triệu đồng/ha/vụ.

Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, năng suất đạt cao, doanh thu bình quân đạt khoảng 715 triệu đồng/ha. Sau khi trừ chi phí đầu tư, nhà vườn thu về lợi nhuận hơn 500 triệu đồng/ha/vụ, bình quân đạt hơn 160 triệu đồng/ha/năm. Đây là mức lợi nhuận cao gấp nhiều lần so với trồng khóm Queen truyền thống hoặc canh tác lúa kém hiệu quả”.

Cũng theo ông Sơn, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, điểm đột phá của mô hình liên kết này chính là sự đồng hành kỹ thuật toàn diện từ phía doanh nghiệp với HTX và nông dân. Trước đây, nông dân trồng khóm truyền thống hoàn toàn tự phát, khi cây bị bệnh, dịch hại như rệp sáp, thối gốc thì tự ra đại lý vật tư nông nghiệp mua thuốc về xịt theo kinh nghiệm, vừa tốn kém vừa không hiệu quả.

Khi tham gia chuỗi liên kết trồng khóm MD2, mỗi kỹ sư nông nghiệp của doanh nghiệp được phân công phụ trách trực tiếp từ 30 - 40 hộ dân. Đội ngũ kỹ sư thường xuyên có mặt tại vườn, thăm khám cây trồng định kỳ, phát hiện sớm sâu bệnh và cung cấp đúng loại thuốc, đúng liều lượng, hướng dẫn bà con xịt thuốc đúng quy trình an toàn. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn bảo đảm trái khóm thu hoạch đạt chuẩn an toàn thực phẩm, không tồn dư hóa chất, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường khắt khe.

Thương lái và doanh nghiệp thu mua, vận chuyển khóm tại bến sông, hoàn thiện chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm ổn định cho bà con vùng ĐBSCL. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.

Westfood Hậu Giang đặt mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải trong nông nghiệp. Doanh nghiệp còn ứng dụng nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến vào vùng trồng khóm. Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) phun thuốc BVTV và bón phân qua lá đã giúp tiết kiệm đáng kể lượng nước, nhân công và thuốc BVTV.

Lượng phụ phẩm khổng lồ sau thu hoạch khóm đang được Westfood Hậu Giang tận dụng tối đa. Vỏ khóm và phế phẩm từ nhà máy chế biến được thu gom để nuôi ruồi lính đen, tạo nguồn phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng quay trở lại bón cho các vùng trồng khóm.

Lá khóm sau khi thu hoạch trái cũng đang được nghiên cứu thu gom để tách tơ sợi làm nguyên liệu sản xuất vải, đồ thủ công mỹ nghệ và túi xách xuất khẩu. Việc tận dụng triệt để phụ phẩm không những tạo thêm thu nhập cho nông dân trồng khóm mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

Lê Hoàng Vũ