Điều tiết nước bảo vệ lúa xuân trước nắng nóng gay gắt
HÀ TĨNH - Từ đầu tháng đến trung tuần tháng 4, nắng nóng gay gắt xuất hiện trên diện rộng tại khu vực Bắc Trung Bộ, trùng với thời điểm lúa xuân đang làm đòng - trổ.
Giữa cao điểm nắng nóng đầu mùa, khi nhiều nơi nhiệt độ tới 39 - 40°C, các địa phương trên địa bàn Hà Tĩnh đang đồng loạt triển khai các giải pháp điều tiết nước, bảo đảm cho hơn 59.000ha lúa xuân bước vào giai đoạn trổ bông - phơi màu an toàn.
Công nhân thủy lợi nạo vét, khơi thông kênh mương đảm bảo dòng chảy. Ảnh: Ánh Nguyệt.
Lúa vụ xuân toàn tỉnh Hà Tĩnh đang bước vào giai đoạn sinh trưởng quan trọng nhất - làm đòng, trổ. Tính đến đầu tháng 4, diện tích lúa trổ đạt khoảng 7.000ha, tương đương 12% tổng diện tích gieo cấy. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết diễn biến bất lợi khi nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,5 - 2,5°C, lượng mưa giảm từ 30 - 60mm.
Đặc biệt từ đầu tháng đến trung tuần tháng 4, nắng nóng gay gắt xuất hiện trên diện rộng tại khu vực Bắc Trung Bộ, trùng với thời điểm lúa trổ khiến nhu cầu nước tưới tăng cao. Trước áp lực đó, hệ thống thủy lợi trên toàn tỉnh được vận hành tối đa công suất. Tại các trạm đầu mối, cán bộ kỹ thuật, công nhân túc trực 24/24 giờ để kịp thời điều tiết, phân phối nguồn nước về các tuyến kênh, bảo đảm phục vụ sản xuất.
Tại Cụm sông Tiêm (Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh), đơn vị đang đảm nhận cấp nước tưới cho gần 2.000ha lúa xuân của 7 xã: Hương Khê, Hương Phố, Hương Đô, Hà Linh, Hương Bình, Phúc Trạch, Hương Xuân. Trong điều kiện nắng nóng kéo dài, việc cấp nước gặp nhiều khó khăn khi mực nước tại một số hồ chứa, đập dâng bắt đầu suy giảm.
Nông dân vùng cuối kênh tranh thủ dẫn nước vào ruộng khi có nước về. Ảnh: Ánh Nguyệt.
Ông Nguyễn Xuân Thành - Phó Cụm trưởng phụ trách Cụm sông Tiêm cho biết: “Lúa trổ bông đồng loạt đúng thời điểm nắng nóng nên nhu cầu nước tăng đột biến. Đơn vị đã tận dụng tối đa nguồn nước dự trữ, tăng cường lấy nước bổ sung hòa vào hệ thống kênh chính để đẩy về cuối nguồn. Đồng thời tổ chức tưới luân phiên, chia nước hợp lý và bố trí lực lượng trực 24/24 giờ để đảm bảo nước đến tận chân ruộng.
Ở những vùng cuối kênh, nơi nguồn nước về chậm, công tác điều tiết càng trở nên cấp bách. Tại tuyến kênh N1-12 qua xã Toàn Lưu, tình trạng bồi lắng, rác thải khiến việc dẫn nước gặp nhiều trở ngại. Những ngày này, cán bộ thủy nông phải bám tuyến liên tục, vừa vận hành công trình, vừa nạo vét, khơi thông dòng chảy.
Ông Nguyễn Văn Hải - Cụm trưởng Cụm Bắc Hà chia sẻ: “Chúng tôi tập trung cao cho các khu vực cuối nguồn, vùng cao cưỡng. Ngoài điều tiết nước hợp lý, đơn vị phối hợp với địa phương tổ chức tưới luân phiên, đảm bảo mọi diện tích đều được cấp nước, hạn chế thấp nhất tình trạng thiếu nước cục bộ”.
Xứ đồng Thạch Đồng (khu vực Thạch Đồng cũ) là vùng ruộng cao, nằm cuối tuyến kênh N19-25 thuộc hệ thống kênh N19 Kẻ Gỗ, việc đảm bảo nước tưới gặp nhiều khó khăn. Gia đình ông Hồ Sỹ Vinh hiện canh tác gần 1 mẫu lúa tại đây.
Các địa phương vận hành trạm bơm để cấp nước tưới ổn định phục vụ sản xuất. Ảnh: Ánh Nguyệt.
Năm nay lúa trổ đúng thời điểm nắng hạn kéo dài, nguy cơ thiếu nước càng lớn. Tranh thủ mỗi khi có nước về, gia đình ông Vinh nhanh chóng mở nước vào ruộng giúp cây lúa phát triển ổn định.
“Ruộng nằm cuối kênh nên rất dễ thiếu nước. Gặp đúng lúc lúa trổ mà nắng hạn, bà con phải thay nhau bám đồng, canh nước từng giờ. Có nước là dẫn ngay vào ruộng, không dám lơ là”, ông Vinh chia sẻ.
Sau hợp nhất, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh đang quản lý, vận hành 125 công trình thủy lợi, gồm 69 hồ chứa, 38 trạm bơm, 7 đập dâng, 11 cống ngăn mặn giữ ngọt và gần 1.000km kênh mương. Hệ thống này đảm bảo tưới, tiêu cho hơn 41.350ha lúa vụ xuân.
Theo ông Nguyễn Văn Thắng - Phó Giám đốc Công ty, đơn vị đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ứng phó với nắng nóng. Cụ thể, bố trí cán bộ, công nhân thường trực 24/24 giờ tại các trạm đầu mối, cụm thủy nông trong suốt thời gian mở nước tập trung; phối hợp chặt chẽ với ngành điện lực để đảm bảo nguồn điện vận hành trạm bơm; thường xuyên kiểm tra, quan trắc độ mặn nhằm chủ động điều tiết.
“Việc phân phối nước được thực hiện linh hoạt, tiết kiệm, vừa đáp ứng nhu cầu trước mắt, vừa tích trữ nguồn cho sản xuất vụ hè thu năm 2026”, ông Thắng nhấn mạnh.
HTX xã Hà Linh nạo vét, khơi thông dòng chảy và xây dựng phương án điều tiết nước phù hợp. Ảnh: Ngọc Hân.
Tại xã Hà Linh, một trong những địa bàn chịu ảnh hưởng nặng bởi nắng nóng, hàng trăm ha lúa đã xuất hiện tình trạng khô hạn cục bộ do một số công trình thủy lợi xuống cấp. Trước tình hình đó, địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp. Ông Nguyễn Trí Đồng - Phó Chủ tịch UBND xã Hà Linh cho biết: “Xã đã thành lập tổ công tác kiểm tra các xứ đồng, đánh giá nguồn nước tại các hồ đập, đồng thời hợp đồng máy bơm công suất lớn để bổ sung nước vào hệ thống kênh mương, chỉ đạo các thôn, HTX nạo vét, khơi thông dòng chảy và xây dựng phương án điều tiết nước phù hợp”.
Bên cạnh nguy cơ thiếu nước, nắng nóng còn tạo điều kiện cho sâu bệnh phát sinh, đặc biệt là bệnh đạo ôn cổ bông trên các giống lúa nhiễm. Ngành nông nghiệp khuyến cáo các địa phương tăng cường theo dõi đồng ruộng, phát hiện sớm và xử lý kịp thời, đảm bảo an toàn sản xuất.
Trước diễn biến thời tiết phức tạp, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành văn bản chỉ đạo các địa phương, đơn vị chủ động điều tiết nước và phòng trừ dịch hại trên lúa vụ xuân. Theo đó, yêu cầu duy trì mực nước hợp lý từ khi lúa trổ đến chín sáp, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời bám sát đồng ruộng để xử lý kịp thời sâu bệnh, nhất là bệnh đạo ôn cổ bông.
Cùng với đó, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh phối hợp chặt chẽ với các địa phương, ngành điện lực đảm bảo cấp nước thông suốt, chủ động điều tiết, tích trữ nguồn nước. Sở Nông nghiệp và Môi trường tăng cường kiểm tra, hướng dẫn, dự tính dự báo và tham mưu kịp thời các giải pháp chỉ đạo.
Ánh Nguyệt