Rộn ràng mùa dứa Bản Lầu

LÀO CAI - Không khí nô nức, rộn ràng đang ngập tràn trên những nương dứa và xóm làng ở xã Bản Lầu. Bà con nơi đây đang có vụ dứa được mùa, được giá.

Nụ cười Pạc Bo

Tới xã Bản Lầu, tỉnh Lào Cai - vùng đất giáp biên giới Trung Quốc những ngày tháng tư, trước mắt chúng tôi là cảnh tấp nập thu hoạch dứa trên những quả đồi nằm chênh vênh bên sườn núi cao. Những chiếc xe tải lớn đậu ven đường chờ sẵn để đón những gùi dứa nặng trĩu của các chàng trai người Dao, người Mông, người Nùng... Dưới cái nắng chói chang, ai cũng nhễ nhại mồ hôi, nhưng trên gương mặt họ là những nụ cười tươi rói.

Người dân xã Bản Lầu, tỉnh Lào Cai có một vụ dứa thắng lợi. Ảnh: Thanh Tiến.

Năm nay dứa được mùa, được giá, đi dọc các thôn bản, đâu đâu cũng thấy bầu không khí khẩn trương, phấn khởi, cuộc sống no ấm đang nảy nở trên mảnh đất vùng biên này.

Theo chân cán bộ khuyến nông xã Bản Lầu, chúng tôi leo lên nương dứa ở thôn Pạc Bo. Chưa đi đến nơi mà mùi thơm thanh mát của những quả dứa chín vàng đã tỏa ngào ngạt khắp không gian. Từng tốp thanh niên vạm vỡ đang thoăn thoắt bẻ dứa, xếp vào gùi rồi đưa lên xe máy chở đến điểm thu mua.

Không khí lao động khẩn trương trong mùa thu hoạch dứa. Ảnh: Thanh Tiến.

Gạt mồ hôi lăn dài trên trán, anh Lý Văn Lợi, thanh niên dân tộc Dao với nụ cười chân chất, vui vẻ khi nói về vụ thu hoạch dứa năm nay: "Một ngày tôi đi từ 6 giờ sáng đến hơn 11 giờ thì nghỉ, chiều lại tiếp tục từ 2 giờ 30 phút đến 5 giờ chiều. Dù phải đội nắng gùi dứa trên địa hình dốc đứng nhưng thành quả rất xứng đáng. Mỗi ngày thu hoạch cho các chủ vườn, tôi làm được tầm hơn 1 tấn, thu nhập khoảng 700 - 800 nghìn đồng/ngày, có ngày kiếm được cả triệu đồng. Công việc thu hoạch dứa kéo dài 4 - 5 tháng, thường kết thúc vào tháng 5 - 6. Mỗi tháng đi làm đều đặn tôi kiếm được khoảng 20 - 25 triệu đồng”.

Ngoài công việc làm thuê, gia đình anh Lợi còn trồng 0,5ha dứa. Tuy diện tích không nhiều, nhưng với giá bán từ 7.000 - 9.000 đồng/kg, nương dứa mang lại cho anh nguồn thu hơn 50 triệu đồng/vụ.

Dứa được mùa, bà con rất phấn khởi. Ảnh: Thanh Tiến.

Cách đó không xa, gia đình anh Phàn Văn Dũng ở thôn Pạc Bo cũng đang tất bật thu hoạch dứa để bán cho nhà máy. Năm nay nhà anh Dũng trồng hơn 10 vạn gốc trên diện tích hơn 2ha, dự kiến sẽ cho thu hoạch từ 60 - 70 tấn quả, với giá thị trường hiện khoảng 7.000 đồng/kg, vụ dứa này mang về doanh thu hơn 400 triệu đồng.

Anh Dũng chia sẻ: "Dứa thường được trồng gối vụ, thời gian từ lúc trồng đến khi thu hoạch kéo dài khoảng 13 - 15 tháng. Dứa được trồng chủ yếu vào mùa thu (khoảng tháng 9 - 10), thu hoạch vào đầu năm sau, chính vụ thường từ tháng 11 dương lịch đến tháng 4 - 5 năm sau. Khi cây bắt đầu bén rễ thì mình làm cỏ, bón phân. Điều đặc biệt làm nên chất lượng và thương hiệu dứa xã Bản Lầu chính là phương thức canh tác sạch, hạn chế sử dụng phân bón, thuốc hóa học”.

Thời gian từ lúc trồng dứa đến lúc thu hoạch kéo dài từ 13 - 15 tháng. Ảnh: Thanh Tiến.

Xóa lời nguyền được mùa mất giá

Để nông dân có được niềm vui trọn vẹn như hôm nay, phải nhắc đến vai trò kiến tạo chuỗi giá trị của các doanh nghiệp chế biến trên địa bàn. Việc đưa nhà máy về vùng nguyên liệu đã giải quyết triệt để điệp khúc được mùa rớt giá từng ám ảnh bà con nhiều năm trước.

Ông Hoàng Phú Cường, Phó Giám đốc nhà máy dứa (Công ty thực phẩm Á Châu) cho biết, với sự hỗ trợ của tỉnh Lào Cai và huyện Mường Khương (cũ), nhà máy đi vào hoạt động từ tháng 4/2020. Trải qua 6 năm từ xây dựng, thử nghiệm, đến nay nhà máy đã bước vào giai đoạn hoạt động ổn định. Để đảm bảo nguồn nguyên liệu, nhà máy đã chủ động liên kết chặt chẽ với người dân, các HTX và thương lái.

Nhà máy ký hợp đồng thu mua với người dân với giá cố định, năm nay là 6.000 đồng/kg. Mặc dù đôi lúc giá thị trường có thể lên 7.000 - 8.000 đồng/kg nhưng ngược lại cũng có thời điểm giá chạm đáy chỉ còn 2.000 - 3.000 đồng/kg. Vì vậy việc ký hợp đồng thu mua với giá ổn định giúp bà con tránh được mọi rủi ro thị trường. Với mức giá này, mỗi ha dứa mang lại cho người dân lợi nhuận hơn 100 triệu đồng.

Nhà máy ký hợp đồng thu mua dứa với giá cố định. Ảnh: Thanh Tiến.

Hiện nhà máy đang liên kết trực tiếp với hơn 30 hộ dân và HTX Thịnh Phong để sản xuất và bao tiêu sản phẩm. Nhà máy có công suất chế biến khoảng 40 - 60 tấn/ngày.

Những quả dứa Bản Lầu tươi ngon sau khi thu hoạch từ nương đồi sẽ được đưa thẳng về nhà máy để chế biến thành dứa đóng hộp (dạng miếng và dạng khoanh). Sản phẩm này không tiêu thụ nội địa mà 100% xuất khẩu sang các nước Châu Âu, Mỹ, Anh, Nga, Ukraina, Belarus... Trung bình mỗi năm nhà máy xuất khẩu hơn 4.200 sản phẩm đóng hộp.

Bài toán đặt ra hiện nay là cây dứa truyền thống chỉ cho thu hoạch 6 tháng trong năm. Để giữ chân công nhân và tối ưu hóa dây chuyền sản xuất, nhà máy đang dự tính mở rộng diện tích trồng dứa trái vụ (thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 10) để có thể hoạt động quanh năm.

Toàn bộ sản phẩm dứa sau khi chế biến được xuất khẩu. Ảnh: Thanh Tiến.

Đi con đường VietGAP và hữu cơ

Vùng dứa Bản Lầu được hình thành từ những năm 90 của thế kỷ trước. Theo chủ trương giãn dân ra khu vực biên giới để phát triển kinh tế, đồng bào dân tộc Mông từ các xã như Dìn Chin, Tả Gia Khâu được di dời về khu vực Na Lốc, Cốc Phương. Cây dứa khi đó được đưa vào trồng thử nghiệm bằng cả giống trong nước và giống từ bên kia biên giới.

Trải qua hơn 3 thập kỷ, dứa đã bén rễ sâu vào mảnh đất này. Đến nay, toàn xã có diện tích trồng dứa hơn 2.000ha, với sự tham gia sản xuất của hàng nghìn hộ dân. Bình quân mỗi hộ trồng 2 - 3ha, có những hộ lên tới hàng chục ha.

Ông Lê Thanh Hoa, Phó Chủ tịch UBND xã Bản Lầu cho biết, cây dứa thích ứng rất tốt với biến đổi khí hậu, là loại cây chịu hạn điển hình. Dù trời không có mưa, chỉ cần đêm xuống có sương đọng trong các kẽ lá là cây đã có thể sinh trưởng tốt, rất phù hợp với địa hình vùng cao.

Cây dứa đã giúp hàng trăm hộ dân thoát nghèo. Ảnh: Thanh Tiến.

Đồng bào các dân tộc nơi đây đã gắn bó với cây dứa mấy chục năm, họ thực sự đã trở thành những chuyên gia trồng dứa. Bên cạnh đó, nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp nên quả dứa Bản Lầu có độ ngọt cao, chất lượng vượt trội so với nhiều vùng khác.

Dù có nhiều lợi thế, nhưng quá khứ cũng từng ghi nhận những thăng trầm khi người dân lao đao vì rớt giá. Bước ngoặt lớn diễn ra từ năm 2020 khi xã thu hút được các nhà máy chế biến như Á Châu và mới đây là sự hợp tác với Tập đoàn Sao Mai thông qua HTX Thịnh Phong.

"Chúng tôi đã lặn lội vào tận Quảng Ngãi để làm việc. Họ ký hợp đồng thu mua dứa loại 1 (từ 400 gram/quả trở lên) với giá cố định 6.200 đồng/kg. Điều này có nghĩa người dân bây giờ chỉ cần yên tâm dốc sức chăm sóc, quả càng to, càng nhiều thì càng có lãi. Về quy trình canh tác, địa phương chỉ đạo kiên quyết giữ vững tiêu chuẩn sản xuất sạch, không sử dụng thuốc trừ cỏ, hướng tới sản phẩm đạt chuẩn VietGAP và hữu cơ”, ông Lê Thanh Hoa thông tin.

Xã Bản Lầu hướng tới 100% diện tích dứa được sản xuất theo chuỗi giá trị, có hợp đồng bao tiêu. Ảnh: Thanh Tiến.

Nhìn về tương lai, chính quyền xã Bản Lầu đã vạch ra một số nhiệm vụ chiến lược cụ thể. Thứ nhất, tiếp tục thu hút và mời gọi doanh nghiệp đầu tư cơ sở sơ chế, chế biến sâu để tăng tính cạnh tranh, hướng tới 100% diện tích dứa được sản xuất theo chuỗi giá trị, có hợp đồng bao tiêu. Thứ hai, từng bước chuyển đổi một phần diện tích sang giống dứa MD2 - một giống lai cho năng suất gấp rưỡi và chất lượng tốt, áp dụng cho các vùng đất có độ dốc thấp.

Bên cạnh đó, dư địa phát triển cây dứa của địa phương vẫn còn rất lớn với khoảng 400ha đất trồng ngô hiệu quả thấp đang sẵn sàng chuyển sang cây dứa.

"Thời gian tới, chúng tôi sẽ hướng dẫn bà con dùng biện pháp buộc đầu lá hoặc dùng lưới đen che phủ để giảm cường độ chiếu sáng. Việc rải vụ sẽ giúp các nhà máy có nguyên liệu hoạt động quanh năm, chi phí đầu tư cao hơn một chút nhưng giá bán cũng sẽ cao hơn, mang lại thu nhập liên tục cho người dân", ông Lê Thanh Hoa cho biết.

Thanh Tiến - Thanh Ngà