Sản xuất trồng trọt phía Nam chủ động ứng phó El Niño

Các tỉnh, thành phố phía Nam cần triển khai chỉ đạo một số nội dung về sản xuất trồng trọt để thích ứng với hiện tượng El Niño năm 2026.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật vừa có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố phía Nam đề nghị triển khai chỉ đạo một số nội dung về sản xuất trồng trọt thích ứng với hiện tượng El Niño năm 2026.

Hiện tượng El Niño năm 2026 có khả năng xuất hiện, gây hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Ảnh: LHV.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết theo dự báo của ngành khí tượng, thủy văn, hiện tượng El Niño năm 2026 có khả năng xuất hiện, gây hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Để ứng phó và triển khai giải pháp kịp thời thích ứng và hạn chế thiệt hại thấp nhất do El Niño gây ra, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố phía Nam cần quan tâm triển khai một số nội dung:

1. Các địa phương cần chủ động phòng ngừa hạn hán, xâm nhập mặn từ sớm, từ xa; rà soát, cập nhật thường xuyên dự báo nguồn nước, khả năng xâm nhập mặn để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với từng vùng sinh thái. Không bố trí sản xuất vượt quá khả năng bảo đảm nguồn nước của công trình thủy lợi.

2. Tuân thủ lịch thời vụ, cơ cấu giống lúa các vụ hè thu, thu đông, mùa năm 2026 theo khuyến cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tại các văn bản trước đó.

3. Tập trung chỉ đạo các giải pháp phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn, cụ thể:

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam bộ.

- Về sản xuất lúa vụ đông xuân 2026 - 2027.

+ Thời vụ: Bố trí thời vụ sản xuất lúa dựa trên dự báo nguồn nước, diễn biến lũ và triều cường, tình hình hạn hán, xâm nhập mặn. Ưu tiên xuống giống sớm trong tháng 10/2026 để tận dụng nguồn nước, giảm thiệt hại do hạn cuối vụ, đặc biệt ở các tỉnh ven biển chịu ảnh hưởng bởi triều cường và xâm nhập mặn.

Thời vụ khuyến cáo chung như sau:

Xuống giống sớm: Từ ngày 10 - 30/10/2026 ở các vùng có nguy cơ hạn cuối vụ, đặc biệt là các vùng ven biển của các tỉnh Vĩnh Long (Bến Tre và Trà Vinh cũ), Đồng Tháp (khu vực Tiền Giang cũ), Cà Mau (Bạc Liêu cũ), An Giang (khu vực Kiên Giang cũ) và TP Cần Thơ (khu vực Sóc Trăng cũ) với diện tích khoảng 350 ngàn ha, chiếm khoảng 28% diện tích kế hoạch, cần thực hiện xuống giống sớm để né mặn, triều cường và giữ nước cho vụ mùa.

Xuống giống đợt 1: Từ ngày 1/11 đến 30/11/2026, phù hợp với dự báo nguồn nước, thời tiết, là thời vụ chính cho cả 3 vùng: thượng, giữa và ven biển với diện tích khoảng 675 ngàn ha, chiếm khoảng 53% diện tích kế hoạch.

Xuống giống đợt 2: Từ ngày 1/12 đến 31/12/2026 với diện tích khoảng 200 ngàn ha, chiếm khoảng 16% diện tích kế hoạch.

Một số vùng xuống giống muộn hơn thì phải kết thúc trước ngày 10/1/2027, phù hợp với diễn biến thực tế của thời tiết cụ thể từng địa phương với khoảng 3% diện tích còn lại.

+ Cơ cấu giống: Đối với vùng có nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn cuối vụ, cần ưu tiên sử dụng giống ngắn ngày, giống có khả năng chịu mặn.

+ Chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa: Đối với vùng đất lúa thường xuyên thiếu nước, vùng không bảo đảm nước cuối vụ hoặc vùng sản xuất 3 vụ kém hiệu quả, cần chuyển từ 3 vụ sang 2 vụ, hoặc chuyển một phần diện tích sang cây trồng cạn sử dụng ít nước hơn như ngô, vừng, rau đậu…, trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản, cây thức ăn chăn nuôi.

+ Đối với vùng lúa - tôm: Chỉ xuống giống lúa khi đã có đủ nước ngọt, rửa mặn đạt yêu cầu. Nếu nước ngọt đến muộn thì điều chỉnh thời vụ, không gieo sạ khi độ mặn còn cao.

- Về sản xuất cây ăn quả.

+ Tích trữ nước ngọt thông qua củng cố đê bao, bờ bao, cống ngăn mặn, nạo vét kênh mương trục, nội đồng để chứa nước ngọt, đào ao chứa nước ngọt.

+ Chỉ đạo, hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp phòng chống hạn, sử dụng nước tiết kiệm như tủ gốc bằng nguồn vật liệu hữu cơ (rơm rạ, lá dừa, cỏ khô và các thực vật khác) hoặc màng phủ nông nghiệp để giữ ẩm cho cây, hạn chế bốc thoát hơn nước. Sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm (nhỏ giọt, phun mưa…), kết hợp cung cấp dinh dưỡng qua hệ thống tưới. Tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ giúp đất tơi xốp và giữ ẩm tốt hơn.

+ Cần tiến hành đo độ mặn cẩn thận trước mỗi lần lấy nước, không tưới nước có độ mặn >1‰ cho cây. Riêng đối với một số cây ăn quả mẫn cảm với mặn như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt…, không tưới nước có độ mặn >0,5‰. Trong thời gian nhiễm mặn chỉ tưới nước tối thiểu, giúp cho cây không bị héo và mặt đất không bị khô nứt (kéo dài thời gian giữa hai lần tưới, giảm số lần tưới và lượng nước tưới).

+ Đối với vùng cây ăn quả khi đã bị nhiễm mặn: Bón bổ sung phân Sulphate Kali, vôi bột với lượng từ 500 - 1.000kg/ha. Nếu hạn, mặn kéo dài phun thêm phân bón lá và chế phẩm tăng cường khả năng chống chịu mặn; phân vi lượng chứa canxi, magiê, silic giúp tăng khả năng đề kháng của cây.

+ Không tiến hành rải vụ cây ăn quả, trồng mới trong thời gian hạn hán nếu nguồn nước ngọt không đảm bảo cung cấp đầy đủ cho cây.

Nông dân vùng ĐBSCL cần chủ động các giải pháp trữ nước ngọt để ứng phó với hạn mặn. Ảnh: LHV.

Vùng Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên.

- Vùng phía đông của các tỉnh (vùng ven biển): Cần tập trung chỉ đạo phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn cuối vụ hè thu 2026 và vụ đông xuân 2026 - 2027. 

+ Đối với sản xuất lúa vụ đông xuân 2026 - 2027:

Thời vụ, cơ cấu gieo trồng: Chỉ gieo trồng lúa nước ở những chân đất có đủ điều kiện về công trình thủy lợi, không gieo trồng diện tích ngoài kế hoạch; những diện tích không có nguồn nước đảm bảo cần ưu tiên sử dụng các giống lúa có thời gian sinh trưởng trung và ngắn ngày.

Hướng dẫn nông dân thực hiện gieo sạ đúng lịch thời vụ để hạn chế thiệt hại do hạn hán, thiếu nước, tuyên truyền, hướng dẫn nhân dân sử dụng nước tiết kiệm. Vùng có nguy cơ thiếu nước cuối vụ và vùng ngập úng đầu vụ cần sử dụng giống có thời gian sinh trưởng ngắn ngày, cực ngắn ngày (có thời gian sinh trưởng không quá 90 ngày). Vùng chủ động nước tưới cần sử dụng giống lúa thuần, lúa lai có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng sâu bệnh và có thời gian sinh trưởng từ 90 - 95 ngày.

+ Quản lý tốt nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả: Thường xuyên theo dõi thông tin dự báo khí tượng, thủy văn, diễn biến thời tiết, kiểm kê nguồn nước để có kế hoạch sử dụng nước hợp lý, đảm bảo phục vụ sản xuất.

Thường xuyên thực hiện nạo vét các kênh mương, gia cố các bờ đập, tiến hành kiểm tra và sửa chữa, tu bổ các công trình thuỷ lợi. Tổ chức quản lý chặt chẽ nguồn nước, vận hành hợp lý các công trình, điều tiết nước theo từng giai đoạn phù hợp với yêu cầu cây trồng.

Bố trí diện tích sản xuất không vượt quá năng lực phục vụ của công trình thủy lợi, chuyển đổi mùa vụ và cây trồng tại những nơi có khả năng thiếu nước. Xây dựng, bổ sung, cập nhật phương án phòng chống hạn, phòng chống lũ để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó cần lưu ý việc bố trí kinh phí và dự phòng giống cho sản xuất khi có thiên tai.

+ Chuyển đổi cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả: Những vùng không đủ nguồn nước tưới, những vùng thường bị mất trắng trong các vụ trước nên chuyển sang gieo trồng cây trồng ngắn ngày khác như ngô, lạc, mè, rau đậu các loại, sắn, khoai lang... hoặc chuyển dịch mùa vụ gieo trồng để tránh thiệt hại do khô hạn.

Các tỉnh Tây Nguyên cần tập trung chỉ đạo phòng chống khô hạn cho cây công nghiệp và cây ăn quả trong mùa khô. Ảnh: Tuấn Anh.

- Vùng phía tây của các tỉnh, thành phố (vùng Tây Nguyên cũ): Tập trung chỉ đạo phòng chống khô hạn cho cây công nghiệp và cây ăn quả trong mùa khô, đặc biệt với các nhóm cây sử dụng nước nhiều như cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả.

Áp dụng các giài pháp tích trữ nước thông qua các hồ, đập, ao để phục vụ tưới tiêu cho cây trồng trong mùa khô. Áp dụng các giải pháp sử dụng nước tiết kiệm hiệu quả như (tưới nhỏ giọt, phun mưa), tủ gốc bằng tàn dư thực vật hữu cơ hoặc màng phủ nông nghiệp để giữ ẩm cho cây, hạn chế bốc thoát hơn nước. Hạn chế sử dụng thuốc trừ cỏ, quản lý cỏ dại trong vườn. Tăng cường bón phân hữu cơ, bón phân hoá học cân đối giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu tốt với hạn hán.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề nghị các địa phương thường xuyên cập nhật, theo dõi bản tin dự báo nguồn nước và chất lượng nước, thông tin kịp thời đến người dân và có kế hoạch triển khai các giải pháp phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn kịp thời, hiệu quả.

Bảo Thắng