Vải Thanh Hà chuyển trục sản xuất, nâng chuẩn để giữ thị trường

Sản lượng vải năm 2026 dự báo giảm sâu do thời tiết bất lợi, nông dân Hải Phòng đang thắt chặt quy trình VietGAP, số hóa quản lý để nâng cao giá trị sản phẩm.

Thời tiết dị thường, “cây tốt, quả ít”

Tháng 4/2026, dọc các tuyến đường dẫn vào “thủ phủ” vải các xã Hà Đông, Thanh Hà (TP Hải Phòng), thay vì những chùm vải trĩu quả hứa hẹn một mùa bội thu, nhiều vườn cây chỉ thấy màu xanh đậm của lá lộc. Diễn biến thời tiết bất thường từ đầu năm đang đặt vụ vải 2026 vào thử thách lớn về sản lượng, nhưng cũng là cơ hội để khẳng định giá trị chất lượng.

Vùng vải sớm xã Hà Đông, TP Hải Phòng ghi nhận một năm mất mùa lịch sử. Ảnh: Đinh Mười.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, sau sáp nhập, toàn thành phố hiện có khoảng 9.350 ha vải và 2.450 ha nhãn, tập trung chủ yếu tại các xã Hà Đông, Thanh Hà, Lạc Phượng, Ninh Giang... Tuy nhiên, năm nay sự bất thường của thời tiết đã làm đảo lộn quy luật sinh trưởng của cây trồng.

Hiện tượng ENSO duy trì trạng thái trung tính cùng với nhiệt độ trung bình tháng 1-2/2026 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1°C đã khiến mùa đông không có những đợt rét sâu kéo dài.

“Năm nay cây quá tốt, lá lộc xanh mướt lấn át cả hoa. Chúng tôi phải quan sát màu lá liên tục, dùng siêu Kali để hãm lộc và làm già lá nhanh thì mới giữ được tỷ lệ đậu quả ổn định cho một số trà vải đặc thù”, bà Lê Thị Anh chia sẻ.

Do vậy, thay vì ra hoa, phần lớn diện tích vải phát triển lá lộc mạnh mẽ, dẫn đến tình trạng ra hoa không đồng đều hoặc ra hoa xen lộc. Tại xã Hà Đông, thủ phủ của vùng vải Thanh Hà, tỷ lệ đậu quả hiện chỉ đạt khoảng 55-60%.

Ông Nguyễn Văn Hiển, Giám đốc HTX DVNN Hợp Đức (xã Hà Đông), nhận định: “Qua kiểm tra thực tế, nhiều vườn tỷ lệ đậu quả chỉ đạt 30-40%. Giai đoạn nuôi quả non này cho thấy đây là năm khó khăn về sản lượng.”

Cùng chung nỗi lo, bà Lê Thị Anh, một hộ trồng vải lâu năm tại thôn Hạ Vĩnh cho biết, dù cây vải năm nay sinh trưởng rất tốt về bộ lá nhưng khả năng đậu quả lại thấp. Những vườn vải um tùm, không được cắt tỉa kỹ từ trước càng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi nồm ẩm. Độ ẩm không khí quá cao vào thời kỳ nở hoa đã làm loãng hạt phấn, khiến quá trình thụ phấn tự nhiên bị đình trệ.

Bà Lê Thị Anh, một hộ trồng vải lâu năm tại thôn Hạ Vĩnh, xã Hà Đông chia sẻ về tình hình mất mùa vải. Ảnh: Đinh Mười.

Tại các tổ sản xuất VietGAP, trà vải U hồng vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu ghi nhận sự sụt giảm sản lượng lên tới 70%. Trong khi đó, vải Tàu lai và vải Trứng dây có sức chống chịu tốt hơn cũng chỉ đạt khoảng 40-50% sản lượng so với năm 2025. 

“Siết” quy trình VietGAP, bảo vệ giá trị xuất khẩu

Trước diễn biến trên, ngành nông nghiệp Hải Phòng xác định mục tiêu trọng tâm là nâng cao chất lượng để bù đắp sự sụt giảm về sản lượng. Sở NN-MT đã ban hành văn bản hướng dẫn nông dân các địa phương duy trì ẩm độ đất ổn định, tăng cường bón phân chứa vi lượng Bo để tránh rụng quả non và bón Kali giai đoạn hình thành cùi để tăng độ ngọt.

Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) Hải Phòng cũng khuyến cáo nông dân tuyệt đối không sử dụng các hoạt chất phân hủy chậm như Thiosultap-sodium hay Cypermethrin trong vòng 40 ngày trước thu hoạch. Việc ghi chép nhật ký sản xuất được thực hiện nghiêm túc để phục vụ truy xuất nguồn gốc. Đối với các vùng trồng xuất khẩu, ngành chức năng chỉ đạo chỉ nên ưu tiên các loại thuốc BVTV dạng hoạt chất đơn để dễ dàng kiểm soát dư lượng khi doanh nghiệp lấy mẫu kiểm nghiệm.

Ứng dụng mạnh mẽ của công nghệ vào quản lý sản xuất, tại HTX Hợp Đức, một hệ thống nhóm Zalo quy tụ hơn 800 hộ thành viên đã trở thành “trạm điều hành” trực tuyến. Mọi thông tin về sâu bệnh, hướng dẫn sử dụng thuốc BVTV theo danh mục cho phép đều được cập nhật hàng giờ. Điều này giúp nông dân, ngay cả những người ở vùng sâu vùng xa bên kia sông, cũng có thể tiếp cận kỹ thuật kịp thời.

Ông Nguyễn Văn Hiển, Giám đốc HTX DVNN Hợp Đức, xã Hà Đông cùng thành viên trong HTX thăm vườn vải, đánh giá năng suất và tìm giải pháp tối ưu cho người dân. Ảnh: Đinh Mười.

Việc giám sát chéo giữa các hộ thành viên cũng được thắt chặt bằng “bàn tay sắt”. Những hộ vi phạm quy trình hoặc sử dụng thuốc không đúng thời gian cách ly sẽ bị cảnh báo công khai trên nhóm và kiên quyết không được đưa hàng vào chuỗi xuất khẩu. Điều này cực kỳ quan trọng khi các đối tượng sâu đục quả và bệnh sương mai đang là rào cản kiểm dịch khắt khe của các thị trường như Mỹ, Nhật Bản và EU.

Ông Vũ Văn Mùi, Tổ trưởng Tổ VietGAP số 1 xã Hà Đông cho biết, các thành viên trong tổ đang tập trung cao độ cho giai đoạn bảo vệ quả non, tuân thủ nghiêm ngặt lịch phòng trừ sâu bệnh từ Chi cục, đặc biệt là bệnh sương mai và sâu đục cuống quả. Theo ông, dù chi phí thuốc sinh học cao hơn, nhưng đây là cách duy nhất để quả vải đạt tiêu chuẩn 'sạch' cho các thị trường khó tính.

Bên cạnh nỗ lực của ngành nông nghiệp và người dân, chính quyền địa phương cũng vào cuộc để bảo vệ thương hiệu vải Hải Phòng trước nguy cơ trà trộn hàng kém chất lượng khi giá vải dự báo sẽ tăng cao do khan hiếm. Lực lượng công an sẽ tăng cường kiểm soát tại các điểm thu mua, trong khi phòng kinh tế các quận, huyện tích cực kết nối với các doanh nghiệp như Công ty Rồng Đỏ để chốt phương án tiêu thụ sớm.

Ông Đặng Văn Hùng, đại diện Phòng Kinh tế xã Hà Đông cho biết: "Địa phương tăng cường quảng bá và kết nối tiêu thụ sớm giúp bà con; mục tiêu là dù vải ít nhưng giá bán được nâng lên, qua đó biến khó khăn thành cơ hội nâng tầm thương hiệu”.

Vụ vải 2026 tại Hải Phòng đang tiến dần đến ngày thu hoạch với những chuyến xe xuất khẩu đầu tiên dự kiến lăn bánh vào cuối tháng 5. Ảnh: Đinh Mười.

Về liên kết tiêu thụ, ông Nguyễn Văn Hiển cho biết, HTX Hợp Đức đang áp dụng cơ chế giá linh hoạt, chốt giá theo từng chu kỳ ngắn 1-2 ngày để đảm bảo lợi ích hài hòa cho cả nông dân và doanh nghiệp. Cách làm này giúp hạn chế tình trạng “bẻ kèo” khi thị trường biến động.

Ông Hiển chia sẻ về chiến lược kinh doanh lâu dài, ông nhấn mạnh sản xuất gắn với trách nhiệm. Doanh nghiệp giữ giá ổn định, có ưu đãi số với thị trường, đổi lại nông dân phải cam kết chất lượng đồng đều, không phải chọn lựa lại. Sự ràng buộc này giúp củng cố chuỗi liên kết bền vững.

Vụ vải 2026 tại Hải Phòng đang tiến dần đến ngày thu hoạch, với những chuyến xe đầu tiên xuất khẩu dự kiến lăn bánh vào cuối tháng 5. Dù không đạt sản lượng như kỳ vọng, nhưng sự kỷ luật trong sản xuất, sự nhạy bén với công nghệ và chiến lược tập trung vào chất lượng đang mở ra hướng đi bền vững cho ngành vải.

Hiện, toàn thành phố đã được cấp 198 mã số vùng trồng vải phục vụ xuất khẩu theo yêu cầu của các thị trường, riêng khu vực Thanh Hà cũ có 167 mã số vùng trồng. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn tổ chức hướng dẫn về kỹ thuật sản xuất vải; thường xuyên kiểm tra giám sát đối với các hoạt động chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh cho vải của nông dân, trong đó sẽ tiếp tục tăng cường tần suất kiểm tra giám sát từ nay đến cuối vụ; đang tiếp tục triển khai hỗ trợ để mở rộng diện tích vải được chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn VietGAP, GlobalGAP.

Đinh Mười